روز معماری دیگر و حرف های در دستور مانده

روز معماری دیگر و حرف های در دستور مانده
نویسنده: 
معمارنت
روز معماری دیگر و حرف های در دستور مانده

معمارنت: «و ما دوره میکنیم شب را و روز را هنوز را»  
هر سال سوم اردیبهشت با نام روز معمار در بهار طبیعت از راه می رسد. سال پیش در چنین روزی نوشتیم که:

"نزدی شاه‌ رخُ و فوت شد امکان حافظ
چه کنم، بازی ایام مرا غافل کرد

از نگاه کسانی که دغدغه معماری دارند؛ با آن که زمان می گذرد اما کماکان نابسامانی، قوت سفره اهل حرفه است. در سالی که گذشت به روال گذشته چرخ نهاد آکادمیک به دور از نیاز‌های واقعی جامعه و در دور معهود خود بر تولید کمی چرخید.
ساختارهای جمعی حرفه هم، از پایین دچار یأس و بی‌تفاوتی  و از بالا هم اسیر چنبره تارهای شبکه دولتی و عمومی و خصوصی ماند. شرایط اقتصادی هم به همراه کاهش بودجه‌های عمرانی، ابهام در آینده پیش رو، همراه با افزایش هزینه ها، آوار اقتصاد بر فرهنگ و هنر و معماری را فزونی بخشید. با این همه هنوز جزایر منفردی به اصول حرفه‌‌ای و مسئولیت اجتماعی باور دارند و همین جزایر منفردند که موجب امید به آینده و عامل ماندگاری کشتی متلاطم ساختار حرفه معماری هستند.
اگر معماری خلق فضا برای زندگی انسانی باشد، پس باید بپذیریم که هنر و فن معماری در حال گذار به لایه هایی ژرف‌‌تر و پیچیده‌‌تر است. چرا که زندگی واجد معنای آرامش و آسایش است و انسان در حال گذار از بندگی به کسوت شهروندی خودآگاه و منتقد است. از همین رو در این شرایط طراحی مسیر پیش رو وسواس و حضور بیش تری طلب می‌کند‌. اما چگونه؟ یعنی چه کاری از پس ما معماران برای معماری برمی‌آید؟
شاید باید بیش از این به آنچه می‌کنیم انتقادی بنگریم. آنگاه که قلم جادویی به دست گرفته تا آرزوهای کارفرما را برآورده کنیم، به خود بیاییم و در برابر طبیعت طراحی نکنیم. بیاد بیاوریم که دریا، رودخانه، جنگل، کوه، باغ و غیره هستی خود را دارند و با هر کس که به حریم آنها تجاوز کند ستیز خواهند کرد.
در حیطه اخلاق حرفه‌ای، نقش وجدان بیدار کارفرماها را ایفا کنیم و در مقابل خواست‌های غیراصولی آنها برای دست اندازی به منافع عمومی، به دلیل شرایط سخت حاضر مقاومت کنیم. مسئولیت حرفه‌ای و کارشناسی را فدای منافع خود یا شرکت نکرده، به ماشین امضای طرح‌های غیر کارشناسی بدل نشویم. از اخلاق قبیله‌ای و مرام قبیله داری فاصله بگیریم و در رقابت‌های بین گروه‌ها و شرکت‌ها اخلاق حرفه‌‌ای و منافع صنفی را فدای منافع شرکت خود نکنیم. اگر سمت استادی معماران را برعهده گرفته‌ایم، آموزش معماری و هدایت و راهبری پایان نامه‌ها را به جارچی‌های میدان انقلاب نسپاریم و با کار جدی با دانشجو به نضج باورهای او یاری رسانیم.
وقتی مدیریت یک تیم معماری را برعهده داریم، به نیروهای دفاتر معماری به عنوان ربات‌های دسناتور نگاه نکنیم و با ایجاد آموزش و همبستگی گروهی گروه‌های حرفه‌‌ای تربیت کنیم. کارهای پژوهش دانشجویان را در قالب مقالات و کتاب‌های سریالی معماری روانه بازار نکنیم. به دانش عمومی گذشته خود در تاریخ، فلسفه، ادبیات، سینما، نقاشی، موسیقی، شعر اکتفا نکنیم و همواره به ارتقاء دانش عمومی و تخصصی خود بپردازیم تا بتوانیم برای انسان امروز فضا و مکانی در خور طراحی کنیم.
و بالاخره از اخلاق فردی و اخلاق حرفه ای به اخلاق اجتماعی برسیم و فضا و مکان میلیون‌ها انسان کم درآمد جامعه را هم در گستره کار معماری به حساب آوریم.
به نظر می سد حرف تازه ای نمانده باشد. در روزگار تاخت وتاز ناکارآمدی، بی رنگ شدن امید به زندگی نیروهای جوان، سرریز شدن بی جا شدگان شهری، کلکسیونی از تحریم و فشار اقتصادی حداکثری، گفتمان غالب عمران، فارغ از توسعه اجتماعی و رنگ باختن رقابت و شفافیت و سکینه عواقب آن، امیدی مبتنی بر بالندگی ناشی از خرد جمعی را دشوارتر از همیشه ساخته است.
در سخن ما حرفه‌ای‌ها (اعم از معماران، شهرسازان، برنامه ریزان شهری،جامعه شناسان،تاریخ دان ها، فلاسفه وغیره) در دستیابی به روندی برای مشارکت شهروندان وشنیدن نیازهای آنها، لزوم تمرینی مداوم برای رسیدن به توافقی جمعی آشکار شده است. جامعه ما  مراحل مدیریت و توسعه آمرانه را پشت سر نهاده و نیروی جوان جامعه خواهان پوست اندازی گفتمان های گذشته است.
این توافق جمعی به مثابه تعدیل برنامه ریزی دانای کل از موضع بالا، می تواند در شرایط بحران ای اجتماعی و اقتصادی به عنوان نیرویی عمل نماید که بر مطالبه شفافیت و حق نظارت عمومی به عنوان پیش نیاز مسیری برای تحقق عدالت اجتماعی پای فشارد. توافق جمعی روی این خواسته‌ها می تواند امید به بهبود اوضاع را در میان مشارکت کنندگان و نیروهای متخصص افزایش دهد.
نیروی جوان متخصص جامعه انتظار دارد پس از بحران¬های همه¬گیری هویتی، اقتصادی و بهداشتی و در سایه باز شدن احتمالی فشارهای بیرونی، بتواند در فضای مناسب داخلی همگام با مشارکت ذی‌مدخلان، امر توسعه جامعه را در ابعاد مختلف به آزمون بگذارد.